อาการปั๊มน้ำดูดน้ำไม่ขึ้น น้ำมาไม่สม่ำเสมอ หรือจำเป็นต้องเติมน้ำเพื่อล่อน้ำใหม่ทุกครั้ง เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในระบบปั๊มน้ำบนดิน โดยเฉพาะระบบที่ดูดน้ำจากบ่อ สระ ถังพักน้ำ หรือแหล่งน้ำซึ่งอยู่ต่ำกว่าตัวปั๊ม
ฟุตวาล์วอาจเป็นหนึ่งในสาเหตุ เพราะมีหน้าที่กักน้ำไว้ภายในท่อดูดหลังจากหยุดปั๊ม แต่ปัญหานี้อาจเกิดจากรอยรั่วของท่อดูด ระดับน้ำ ตำแหน่งติดตั้ง หรือข้อจำกัดของปั๊มน้ำได้เช่นกัน จึงควรตรวจสอบอย่างเป็นลำดับก่อนตัดสินใจเปลี่ยนอุปกรณ์
หากต้องการทำความเข้าใจหน้าที่ของอุปกรณ์ก่อน สามารถอ่าน ฟุตวาล์วคืออะไร และช่วยป้องกันน้ำไหลย้อนกลับได้อย่างไร
ฟุตวาล์วเกี่ยวข้องกับการล่อน้ำอย่างไร
เมื่อติดตั้งฟุตวาล์วไว้ที่ปลายท่อดูด ลิ้นภายในจะเปิดให้น้ำไหลเข้าสู่ท่อขณะปั๊มทำงาน และปิดเมื่อน้ำพยายามไหลย้อนกลับหลังจากหยุดปั๊ม
หากลิ้นปิดสนิท น้ำจะยังคงอยู่ภายในท่อดูดและเรือนปั๊ม ทำให้ปั๊มพร้อมเริ่มทำงานในครั้งต่อไปโดยไม่ต้องเติมน้ำใหม่บ่อย ๆ
แต่ถ้าลิ้นปิดไม่สนิท มีสิ่งสกปรกติดอยู่ หรือข้อต่อท่อดูดมีอากาศรั่ว น้ำอาจค่อย ๆ ไหลกลับลงสู่แหล่งน้ำ เมื่อเปิดปั๊มอีกครั้งจึงเหลืออากาศอยู่ภายในท่อและทำให้ปั๊มดูดน้ำไม่ขึ้น
อาการแบบไหนที่อาจเกี่ยวข้องกับฟุตวาล์ว
ปั๊มทำงานได้หลังล่อน้ำ แต่วันต่อมาต้องล่อน้ำใหม่
อาการนี้มีโอกาสเกี่ยวข้องกับการที่น้ำในท่อดูดไหลกลับ โดยสาเหตุอาจมาจากฟุตวาล์วปิดไม่สนิท หรือมีรอยรั่วตามข้อต่อของท่อดูด
หลังปิดปั๊ม น้ำในท่อค่อย ๆ ลดลง
หากเติมน้ำจนเต็มท่อแล้วระดับน้ำค่อย ๆ ลดลง แสดงว่าระบบไม่สามารถกักน้ำไว้ได้ แต่ยังไม่ควรสรุปทันทีว่าฟุตวาล์วเสีย เพราะอากาศอาจรั่วเข้าทางเกลียว ข้อต่อ หรือรอยแตกร้าวของท่อได้เช่นกัน
น้ำไหลอ่อนลงหรือมาเป็นช่วง ๆ
อาจเกิดจากตะแกรงฟุตวาล์วมีตะกอน ทราย เศษใบไม้ หรือสิ่งสกปรกอุดตัน ทำให้น้ำไหลเข้าสู่ท่อดูดได้ไม่เพียงพอ
อีกสาเหตุหนึ่งคือฟุตวาล์วอยู่ใกล้ผิวน้ำเกินไป เมื่อระดับน้ำลดหรือเกิดการกระเพื่อม อากาศจึงถูกดูดเข้าไปพร้อมกับน้ำ
ปั๊มทำงานแต่น้ำไม่ขึ้นตั้งแต่เริ่มติดตั้ง
ควรตรวจสอบว่าปั๊มและท่อดูดได้รับการเติมน้ำตามวิธีที่ผู้ผลิตกำหนดหรือยัง รวมถึงตรวจสอบทิศทางการติดตั้ง ขนาดท่อ ความสูงในการดูด และความแน่นของข้อต่อทั้งหมด
หากเพิ่งติดตั้งใหม่แล้วน้ำไม่ขึ้นเลย ปัญหาอาจไม่ได้เกิดจากฟุตวาล์วชำรุด แต่อาจเกิดจากขั้นตอนการติดตั้งหรือการล่อน้ำไม่สมบูรณ์
วิธีตรวจสอบเมื่อปั๊มน้ำดูดน้ำไม่ขึ้น
ก่อนถอดหรือตรวจสอบอุปกรณ์ทุกครั้ง ควรปิดสวิตช์และตัดกระแสไฟของปั๊มน้ำก่อน เพื่อป้องกันปั๊มเริ่มทำงานโดยไม่ตั้งใจ
1. ตรวจสอบน้ำภายในเรือนปั๊ม
เปิดจุดเติมน้ำของปั๊มและตรวจสอบว่ายังมีน้ำอยู่ภายในหรือไม่ หากไม่มีน้ำหรือระดับน้ำลดลงมาก แสดงว่าระบบอาจสูญเสียการล่อน้ำ
เติมน้ำตามคำแนะนำของผู้ผลิตปั๊ม และหลีกเลี่ยงการปล่อยให้ปั๊มทำงานโดยไม่มีน้ำ เพราะอาจทำให้ปั๊มร้อนและเกิดความเสียหายได้
2. ตรวจสอบระดับน้ำในแหล่งน้ำ
ฟุตวาล์วต้องจมอยู่ใต้น้ำตลอดเวลาที่ปั๊มทำงาน หากระดับน้ำต่ำกว่าตัวฟุตวาล์ว ปั๊มจะดูดอากาศแทนน้ำ
ควรตรวจสอบระดับน้ำต่ำสุดของบ่อหรือถัง ไม่ควรดูเฉพาะระดับน้ำในช่วงที่น้ำเต็มเท่านั้น
3. ตรวจสอบตำแหน่งของฟุตวาล์ว
ฟุตวาล์วไม่ควรวางติดก้นบ่อ เพราะอาจดูดตะกอน ทราย โคลน และเศษวัสดุเข้ามาอุดตันบริเวณตะแกรง
ตำแหน่งที่เหมาะสมควรอยู่ใต้น้ำอย่างเพียงพอ มีระยะห่างจากพื้น และไม่อยู่ในจุดที่น้ำวนจนดูดอากาศเข้าท่อได้ง่าย
อ่านวิธีจัดตำแหน่งและต่ออุปกรณ์เพิ่มเติมได้ที่ ติดตั้งฟุตวาล์วอย่างไร ให้ปั๊มน้ำดูดน้ำได้เต็มประสิทธิภาพ
4. ตรวจสอบข้อต่อของท่อดูดทุกจุด
ท่อดูดอาจมีอากาศรั่วเข้าไปโดยไม่มีน้ำหยดออกมาให้สังเกตเห็น จึงควรตรวจสอบบริเวณต่อไปนี้อย่างละเอียด
- จุดต่อระหว่างฟุตวาล์วกับท่อ
- ข้อต่อเกลียว
- ข้อต่อ PVC
- เข็มขัดรัดสายดูด
- รอยแตกร้าวของท่อหรือสายดูด
- จุดต่อบริเวณทางเข้าปั๊ม
หากเป็นข้อต่อเกลียว ควรตรวจสอบเทปพันเกลียวและความแน่นของข้อต่อ หากเป็นท่อ PVC ให้ตรวจสอบว่ากาวประสานท่อเต็มรอบและไม่มีรอยแยก
5. ถอดฟุตวาล์วออกมาตรวจสอบ
หากตรวจสอบท่อและระดับน้ำแล้วไม่พบความผิดปกติ ให้ถอดฟุตวาล์วออกมาตรวจสอบ โดยสังเกตว่า
- ตะแกรงมีเศษวัสดุอุดตันหรือไม่
- ลิ้นสามารถเปิดและปิดได้ตามปกติหรือไม่
- มีทรายหรือสิ่งสกปรกค้างอยู่บริเวณหน้าสัมผัสของลิ้นหรือไม่
- สปริง ลูกบอล หรือชิ้นส่วนภายในติดขัดหรือไม่
- ซีลและตัวเรือนมีรอยแตกหรือเสื่อมสภาพหรือไม่
ในหลายกรณี ฟุตวาล์วอาจไม่ได้เสีย แต่มีเศษวัสดุเล็ก ๆ ขวางอยู่บริเวณลิ้น ทำให้ปิดได้ไม่สนิท การล้างทำความสะอาดจึงอาจช่วยให้กลับมาใช้งานได้ตามปกติ
6. ทดสอบว่าระบบสามารถกักน้ำได้หรือไม่
หลังทำความสะอาดและประกอบกลับ ให้เติมน้ำในท่อดูดและเรือนปั๊มจนเต็ม จากนั้นปิดปั๊มและสังเกตระดับน้ำ
หากระดับน้ำยังคงลดลง ต้องตรวจสอบทั้งฟุตวาล์วและข้อต่อท่อดูด เพราะการทดสอบนี้บอกได้ว่าระบบมีการสูญเสียน้ำ แต่ยังไม่สามารถระบุได้ทันทีว่ารั่วจากจุดใด
7. ตรวจสอบความสูงและระยะทางในการดูดน้ำ
ปั๊มน้ำแต่ละรุ่นมีข้อจำกัดด้านความสูงและระยะทางในการดูด หากแหล่งน้ำอยู่ต่ำหรือไกลจากปั๊มเกินกว่าที่กำหนด แม้ฟุตวาล์วจะทำงานปกติ ปั๊มก็อาจดูดน้ำไม่ขึ้นหรือให้น้ำได้น้อย
ควรตรวจสอบข้อมูลของปั๊มจากผู้ผลิต พร้อมลดความยาวท่อดูดและจำนวนข้องอที่ไม่จำเป็นเท่าที่ทำได้
ฟุตวาล์วตันกับฟุตวาล์วรั่ว มีอาการต่างกันอย่างไร
ฟุตวาล์วหรือตะแกรงอุดตัน
อาการที่มักพบคือปั๊มยังดูดน้ำได้ แต่น้ำไหลอ่อนลง ปริมาณน้ำลดลง หรือปั๊มใช้เวลานานกว่าจะส่งน้ำได้ตามปกติ
สาเหตุส่วนใหญ่มาจากเศษใบไม้ ทราย โคลน ตะไคร่น้ำ หรือวัสดุอื่นอุดตันบริเวณช่องรับน้ำ
ฟุตวาล์วปิดไม่สนิท
อาการที่มักพบคือปั๊มทำงานได้หลังล่อน้ำ แต่เมื่อหยุดใช้งานไประยะหนึ่ง น้ำในท่อจะไหลกลับ และต้องเติมน้ำใหม่ก่อนเปิดปั๊มครั้งต่อไป
สาเหตุอาจมาจากสิ่งสกปรกค้างอยู่ที่ลิ้น ซีลเสื่อม สปริงอ่อน ลูกบอลติดขัด หรือตัวเรือนชำรุด
เมื่อใดควรล้าง และเมื่อใดควรเปลี่ยนฟุตวาล์ว
ควรถอดล้างก่อน หากพบเพียงเศษวัสดุ ตะกอน หรือทรายอุดตัน และชิ้นส่วนภายในยังอยู่ในสภาพสมบูรณ์
ควรพิจารณาเปลี่ยนฟุตวาล์วเมื่อพบว่า
- ตัวเรือนแตกร้าวหรือเสียรูป
- ลิ้นหรือซีลสึกจนปิดไม่สนิท
- สปริงเสื่อมหรือแตก
- ลูกบอลหรือชิ้นส่วนภายในติดขัดและไม่สามารถแก้ไขได้
- เกลียวหรือจุดเชื่อมต่อชำรุด
- ทำความสะอาดแล้วแต่ยังไม่สามารถกักน้ำไว้ในท่อได้
ก่อนซื้อรุ่นใหม่ ควรตรวจสอบขนาดและรูปแบบการต่อให้ตรงกับระบบเดิม สามารถดูแนวทางได้จาก วิธีเลือกฟุตวาล์วให้เหมาะกับปั๊มน้ำและระบบท่อ
วิธีลดปัญหาปั๊มดูดน้ำไม่ขึ้นในระยะยาว
- เลือกขนาดฟุตวาล์วให้สัมพันธ์กับท่อดูดและปั๊มน้ำ
- ติดตั้งฟุตวาล์วให้จมอยู่ใต้น้ำและไม่ติดก้นบ่อ
- ลดจำนวนข้องอและข้อต่อในทางดูด
- ตรวจสอบข้อต่อให้ปิดสนิททุกจุด
- ทำความสะอาดตะแกรงเป็นระยะ
- หลีกเลี่ยงการใช้ปั๊มโดยไม่มีน้ำ
- ตรวจสอบระดับน้ำในช่วงฤดูแล้ง
- เลือกชนิดของลิ้นให้เหมาะกับลักษณะงานและคุณภาพน้ำ
หากต้องการเปรียบเทียบลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย และลิ้นบอล สามารถอ่านได้ที่ ฟุตวาล์วแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร
สรุป
อาการปั๊มน้ำดูดน้ำไม่ขึ้นหรือต้องล่อน้ำใหม่บ่อยอาจเกี่ยวข้องกับฟุตวาล์ว โดยเฉพาะเมื่อฟุตวาล์วปิดไม่สนิทหรือมีสิ่งสกปรกอุดตัน แต่ไม่ควรเปลี่ยนฟุตวาล์วทันทีโดยยังไม่ได้ตรวจสอบข้อต่อท่อดูด ระดับน้ำ ตำแหน่งติดตั้ง และข้อจำกัดของปั๊ม
การไล่ตรวจสอบทีละจุดจะช่วยให้พบสาเหตุได้แม่นยำขึ้น ลดการเปลี่ยนอุปกรณ์โดยไม่จำเป็น และช่วยให้ระบบปั๊มน้ำกลับมาทำงานได้อย่างสม่ำเสมอ