ฟุตวาล์วแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร? เปรียบเทียบลิ้นและรูปแบบการต่อ

ฟุตวาล์วที่มีขนาดเท่ากันอาจใช้ข้อต่อต่างกันและมีลิ้นภายในคนละชนิด บทความนี้เปรียบเทียบฟุตวาล์วแบบเกลียว สวมท่อ สวมสายดูด รวมถึงลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย และลิ้นบอล เพื่อช่วยให้เลือกใช้งานได้ตรงกับระบบ

เมื่อเลือกซื้อฟุตวาล์ว หลายคนอาจสังเกตว่าสินค้าขนาดเดียวกันมีทั้งแบบเกลียว แบบสวมท่อ แบบสวมสายดูด รวมถึงมีคำว่าลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย และลิ้นบอล จึงเกิดคำถามว่าแต่ละชนิดแตกต่างกันอย่างไร และควรเลือกแบบไหนให้เหมาะกับระบบน้ำ

ความจริงแล้ว การจำแนกฟุตวาล์วต้องพิจารณาอย่างน้อย 2 ส่วน ได้แก่ รูปแบบการเชื่อมต่อกับท่อ และ ชนิดของลิ้นวาล์วภายใน ฟุตวาล์วหนึ่งตัวจึงอาจเป็นทั้งแบบเกลียวในและลิ้นสปริง หรือเป็นแบบสวมสายดูดและลิ้นเหล็กได้ในเวลาเดียวกัน

หากยังไม่ทราบหน้าที่พื้นฐานของอุปกรณ์ชนิดนี้ แนะนำให้อ่าน ฟุตวาล์วคืออะไร? ทำไมปั๊มน้ำจึงต้องมีวาล์วหัวกะโหลก ก่อน ส่วนผู้ที่กำลังเลือกขนาดและรูปแบบให้เหมาะกับปั๊มน้ำ สามารถอ่าน วิธีเลือกฟุตวาล์วให้เหมาะกับปั๊มน้ำและระบบท่อ ประกอบกันได้

ฟุตวาล์วแบ่งตามอะไรได้บ้าง

ฟุตวาล์วสามารถแบ่งได้หลายลักษณะ แต่สำหรับการเลือกซื้อทั่วไปควรดู 2 เรื่องหลัก

1. รูปแบบการต่อ เช่น เกลียวใน สวมท่อ PVC สวมอุปกรณ์ PVC หรือสวมสายดูด
2. ชนิดลิ้นภายใน เช่น ลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย และลิ้นบอล

รูปแบบการต่อเป็นตัวกำหนดว่าฟุตวาล์วจะเชื่อมเข้ากับท่อหรือสายดูดอย่างไร ส่วนชนิดลิ้นภายในเป็นตัวกำหนดกลไกการเปิดทางน้ำและการปิดกักน้ำเมื่อปั๊มหยุดทำงาน

ดังนั้นก่อนสั่งซื้อ ต้องตรวจสอบทั้งสองส่วน ไม่ควรดูเฉพาะขนาดนิ้วหรือรูปลักษณ์ภายนอก

ฟุตวาล์วแบ่งตามรูปแบบการต่อ

1. ฟุตวาล์วแบบเกลียวใน

ฟุตวาล์วแบบเกลียวในออกแบบให้หมุนเข้ากับท่อหรือข้อต่อเกลียวนอก เหมาะกับระบบที่ใช้ข้อต่อแบบเกลียวอยู่แล้ว และสามารถถอดเปลี่ยนหรือบำรุงรักษาได้สะดวก

ก่อนซื้อควรตรวจสอบขนาดเกลียวให้ตรงกัน เช่น 2 นิ้ว, 3 นิ้ว หรือ 4 นิ้ว รวมถึงตรวจสอบชนิดลิ้นภายในอีกครั้ง เพราะฟุตวาล์วเกลียวในมีให้เลือกทั้งลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก และลิ้นชนิดอื่น

ดูตัวอย่างสินค้าได้ที่ ฟุตวาล์วเกลียวใน ลิ้นสปริง

2. ฟุตวาล์วแบบสวมท่อ PVC

แบบสวมท่อออกแบบให้ท่อ PVC สวมเข้าไปในตัวฟุตวาล์ว เหมาะกับระบบท่อ PVC แบบแข็ง ช่วยลดจำนวนข้อต่อและประกอบระบบได้สะดวก

ต้องตรวจสอบให้ชัดเจนว่าขนาดที่ระบุเป็นขนาดสำหรับสวมท่อโดยตรงหรือไม่ เพราะฟุตวาล์วบางรุ่นอาจมีขนาดภายนอกใกล้เคียงกัน แต่ใช้วิธีสวมเข้ากับอุปกรณ์ PVC แทน

3. ฟุตวาล์วแบบสวมอุปกรณ์ PVC

ฟุตวาล์วแบบนี้ออกแบบให้สวมเข้าไปในข้อต่อตรงหรืออุปกรณ์ PVC ไม่ได้ใช้สวมกับท่อโดยตรง จึงต้องตรวจสอบทั้งขนาดฟุตวาล์วและขนาดอุปกรณ์ที่จะนำมาต่อ

ตัวอย่างเช่น ฟุตวาล์วบางรุ่นอาจระบุว่า “ทับท่อ 1 1/2 นิ้ว และสวมในอุปกรณ์ 2 นิ้ว” หมายความว่าตัวเดียวกันสามารถเลือกวิธีติดตั้งได้ตามขนาดที่ผู้ผลิตกำหนด

ดูตัวอย่างได้ที่ ฟุตวาล์วแบบสวมท่อและอุปกรณ์ PVC

4. ฟุตวาล์วแบบสวมสายดูด

แบบสวมสายดูดมีส่วนต่อเป็นปลายบั้งหรือหางปลาไหล ใช้สอดเข้าไปในสายดูดน้ำแล้วรัดด้วยเข็มขัดรัดสาย เหมาะกับระบบที่ต้องเคลื่อนย้ายท่อดูด หรือใช้สูบน้ำจากบ่อ สระ และแหล่งน้ำซึ่งระดับน้ำเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

ควรเลือกขนาดส่วนสวมให้พอดีกับเส้นผ่านศูนย์กลางภายในของสายดูด หากหลวมเกินไปอาจเกิดอากาศรั่ว แต่ถ้าใหญ่เกินไปอาจสวมไม่ได้หรือทำให้สายเสียหาย

ดูตัวอย่างได้ที่ ฟุตวาล์วแบบสวมสายดูด ลิ้นเหล็ก

5. ฟุตวาล์วสำหรับบ่อบาดาล

ฟุตวาล์วบางรุ่นออกแบบให้มีทรงยาวและมีขนาดภายนอกเหมาะกับการติดตั้งในบ่อบาดาลหรือพื้นที่แคบ โดยอาจใช้ลิ้นเตเปอร์หรือกลไกที่เหมาะกับการติดตั้งแนวดิ่ง

นอกจากขนาดทางน้ำแล้ว ต้องตรวจสอบเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกของฟุตวาล์วให้สามารถใส่ลงในท่อบ่อได้ และควรติดตั้งตามทิศทางที่ผู้ผลิตกำหนด

ฟุตวาล์วแบ่งตามชนิดลิ้นภายใน

1. ฟุตวาล์วลิ้นสปริง

ลิ้นสปริงใช้แรงจากสปริงช่วยดันลิ้นกลับสู่ตำแหน่งปิดเมื่อปั๊มหยุดดูดน้ำ จึงช่วยให้ลิ้นปิดกลับได้รวดเร็วและลดโอกาสที่น้ำในท่อดูดจะไหลย้อนกลับ

ฟุตวาล์วลิ้นสปริงมีให้เลือกทั้งแบบเกลียวใน แบบสวมท่อและอุปกรณ์ PVC รวมถึงแบบสวมสายดูด บางรุ่นสามารถติดตั้งได้ทั้งแนวตั้งและแนวนอน แต่ควรตรวจสอบข้อกำหนดของสินค้ารุ่นนั้นก่อนติดตั้ง

เหมาะกับระบบที่ต้องการกลไกปิดกลับชัดเจนและต้องการตัวเลือกข้อต่อหลายรูปแบบ

2. ฟุตวาล์วลิ้นเหล็ก

ลิ้นเหล็กใช้ชิ้นส่วนโลหะเป็นลิ้นเปิดและปิดทางน้ำ จุดเด่นคือมีความแข็งแรง ทนต่อแรงดัน และมีอายุการใช้งานยาวนานเมื่อเลือกใช้และดูแลอย่างเหมาะสม

เหมาะกับระบบที่ต้องการความแข็งแรงของลิ้นวาล์ว หรือใช้งานกับปั๊มและท่อดูดขนาดใหญ่ อย่างไรก็ตาม ควรตรวจสอบวัสดุส่วนอื่นของตัววาล์ว ตำแหน่งติดตั้ง และคุณภาพของน้ำร่วมด้วย

หากน้ำมีตะกอนหรือเศษวัสดุจำนวนมาก ควรถอดตรวจและทำความสะอาดเป็นระยะ เพื่อไม่ให้สิ่งสกปรกติดอยู่บริเวณหน้าสัมผัสของลิ้น

3. ฟุตวาล์วลิ้นเตเปอร์

ลิ้นเตเปอร์มีชิ้นส่วนปิดทางน้ำลักษณะเป็นทรงกรวยหรือทรงเรียว เมื่อน้ำถูกดูด ลิ้นจะเคลื่อนตัวเปิดทางน้ำ และเมื่อปั๊มหยุด ลิ้นจะกลับมาปิดช่องทางไหล

ฟุตวาล์วลิ้นเตเปอร์บางรุ่นออกแบบให้มีทรงยาว เหมาะกับการติดตั้งในบ่อบาดาลหรือพื้นที่จำกัด การเลือกใช้จึงต้องตรวจสอบทั้งขนาดทางน้ำ ความกว้างภายนอก และทิศทางติดตั้ง

4. ฟุตวาล์วลิ้นน้ำไทย

ลิ้นน้ำไทยใช้ชิ้นส่วนลิ้นเปิดรับน้ำเมื่อปั๊มทำงาน และปิดกักน้ำเมื่อปั๊มหยุด มีโครงสร้างที่พบได้ในฟุตวาล์วพลาสติกสำหรับระบบน้ำทั่วไป

บางรุ่นระบุว่าสามารถใช้งานกับน้ำกร่อยได้ แต่ต้องตรวจสอบวัสดุของตัวสินค้าและรายละเอียดของผู้ผลิตเป็นรายรุ่น ไม่ควรสรุปว่าฟุตวาล์วลิ้นน้ำไทยทุกตัวเหมาะกับน้ำที่มีความเค็ม

เหมาะกับงานระบบน้ำทั่วไปที่ต้องการโครงสร้างไม่ซับซ้อน และควรเลือกขนาดกับรูปแบบการต่อให้ตรงกับระบบ

5. ฟุตวาล์วลิ้นบอล

ลิ้นบอลใช้ลูกบอลเคลื่อนตัวเพื่อเปิดทางน้ำเมื่อปั๊มดูด และกลับมาปิดที่บ่าวาล์วเมื่อแรงดูดหยุดลง กลไกนี้ไม่มีบานพับแบบลิ้นกระดก แต่ต้องติดตั้งตามตำแหน่งและทิศทางที่ออกแบบไว้เพื่อให้ลูกบอลกลับมาปิดได้ถูกต้อง

ฟุตวาล์วลิ้นบอลมีทั้งตัวเรือนพลาสติกและวัสดุอื่น ขึ้นอยู่กับขนาดและลักษณะงาน ควรตรวจสอบความเหมาะสมกับแรงดัน คุณภาพน้ำ และทิศทางติดตั้งก่อนเลือกใช้

ลิ้นสปริงกับลิ้นเหล็กต่างกันอย่างไร

ลิ้นสปริงใช้แรงสปริงช่วยให้ลิ้นกลับมาปิด ส่วนลิ้นเหล็กเน้นความแข็งแรงของชิ้นส่วนลิ้นโลหะ ทั้งสองชนิดสามารถทำหน้าที่ป้องกันน้ำไหลย้อนกลับได้ แต่มีโครงสร้างและความเหมาะสมกับระบบแตกต่างกัน

ควรพิจารณาจากปัจจัยต่อไปนี้

• ขนาดและกำลังของปั๊มน้ำ
• รูปแบบท่อหรือสายดูด
• ตำแหน่งและทิศทางติดตั้ง
• แรงดันของระบบ
• ปริมาณตะกอนและสิ่งปนเปื้อนในน้ำ
• ความสะดวกในการถอดล้างและหาอะไหล่

ไม่ควรสรุปว่าชนิดใดดีที่สุดสำหรับทุกระบบ เพราะฟุตวาล์วที่เหมาะสมต้องสัมพันธ์กับการติดตั้งทั้งหมด

เลือกฟุตวาล์วแบบไหนดีในแต่ละสถานการณ์

ระบบท่อ PVC แบบติดตั้งถาวร

สามารถพิจารณาแบบสวมท่อหรือสวมอุปกรณ์ PVC เพื่อให้ประกอบเข้ากับระบบได้โดยตรง แล้วเลือกชนิดลิ้นตามแรงดัน ตำแหน่งติดตั้ง และข้อกำหนดของปั๊ม

ระบบที่ใช้สายดูดแบบยืดหยุ่น

ควรเลือกแบบสวมสายดูดให้ตรงกับขนาดด้านในของสาย จากนั้นเลือกว่าจะใช้ลิ้นสปริงหรือลิ้นเหล็กตามลักษณะการใช้งานและคำแนะนำของผู้ผลิต

การสูบน้ำจากบ่อหรือคลอง

ควรเลือกฟุตวาล์วที่มีตะแกรงแข็งแรง มีพื้นที่รับน้ำเพียงพอ และถอดทำความสะอาดได้ง่าย หากมีเศษวัสดุจำนวนมากควรยกฟุตวาล์วให้สูงจากก้นแหล่งน้ำ เพื่อลดการดูดตะกอนเข้าสู่ตะแกรง

การติดตั้งในบ่อบาดาล

ควรเลือกรุ่นที่ออกแบบสำหรับบ่อบาดาลโดยเฉพาะ ตรวจสอบทั้งขนาดทางน้ำและเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก รวมถึงติดตั้งในทิศทางที่ผู้ผลิตกำหนด

ระบบที่ใช้น้ำกร่อย

ควรพิจารณาวัสดุของตัวเรือน ลิ้น สปริง และชิ้นส่วนโลหะทั้งหมด เลือกรุ่นที่ผู้ผลิตระบุว่าสามารถใช้กับน้ำกร่อยหรือสภาพน้ำดังกล่าวได้โดยตรง

เรื่องที่มักเข้าใจผิดเกี่ยวกับชนิดฟุตวาล์ว

แบบเกลียวกับลิ้นสปริงไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

คำว่า “เกลียวใน” อธิบายวิธีเชื่อมต่อกับท่อ ส่วนคำว่า “ลิ้นสปริง” อธิบายกลไกภายใน ฟุตวาล์วหนึ่งตัวจึงสามารถเป็นทั้งแบบเกลียวในและลิ้นสปริงได้

ฟุตวาล์วขนาดเท่ากันอาจต่อกับท่อคนละแบบ

สินค้าที่ระบุขนาด 2 นิ้วเหมือนกัน อาจเป็นแบบเกลียวใน แบบสวมท่อ แบบสวมอุปกรณ์ หรือแบบสวมสายดูด จึงต้องอ่านรายละเอียดขนาดให้ครบก่อนซื้อ

ลิ้นสปริงไม่ได้หมายความว่าเหมาะกับทุกระบบ

แม้สปริงจะช่วยดันลิ้นให้ปิดกลับ แต่ยังต้องพิจารณาแรงดูดของปั๊ม ขนาดทางน้ำ ทิศทางติดตั้ง และคุณภาพของน้ำร่วมด้วย

ตะแกรงฟุตวาล์วไม่ใช่ไส้กรองละเอียด

ตะแกรงด้านล่างช่วยป้องกันเศษวัสดุขนาดใหญ่เข้าสู่ปั๊ม แต่ไม่สามารถกรองตะกอนหรือทรายละเอียดได้ทั้งหมด หากต้องการกรองละเอียดควรติดตั้งสแตนเนอร์หรือเครื่องกรองเพิ่มเติม

เช็กลิสต์ก่อนเลือกชนิดฟุตวาล์ว

ก่อนสั่งซื้อควรตรวจสอบข้อมูลต่อไปนี้

1. ขนาดช่องดูดของปั๊มน้ำ
2. ขนาดท่อหรือสายดูด
3. ต้องการต่อแบบเกลียว สวมท่อ สวมอุปกรณ์ หรือสวมสายดูด
4. ต้องการลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย หรือลิ้นบอล
5. ตำแหน่งติดตั้งเป็นแนวตั้งหรือแนวนอน
6. แหล่งน้ำมีตะกอน ทราย หรือเศษวัสดุมากน้อยเพียงใด
7. สินค้ารุ่นนั้นรองรับแรงดันและสภาพน้ำที่ใช้งานหรือไม่
8. สามารถถอดล้างและหาอะไหล่ทดแทนได้หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

ฟุตวาล์วลิ้นสปริงดีกว่าลิ้นเหล็กหรือไม่

ไม่สามารถสรุปได้ว่าชนิดใดดีกว่าสำหรับทุกงาน ลิ้นสปริงมีแรงช่วยปิดกลับ ส่วนลิ้นเหล็กมีจุดเด่นด้านความแข็งแรง ควรเลือกตามปั๊ม ขนาดท่อ ตำแหน่งติดตั้ง และสภาพน้ำ

ฟุตวาล์วสวมท่อกับสวมอุปกรณ์ต่างกันอย่างไร

แบบสวมท่อใช้ท่อ PVC สอดเข้าไปในตัวฟุตวาล์ว ส่วนแบบสวมอุปกรณ์ใช้ตัวฟุตวาล์วสอดเข้าไปในข้อต่อ PVC ต้องตรวจสอบขนาดทั้งสองด้านให้ตรงก่อนสั่งซื้อ

เปลี่ยนจากฟุตวาล์วชนิดเดิมเป็นอีกชนิดได้หรือไม่

สามารถเปลี่ยนได้หากขนาดทางน้ำ รูปแบบข้อต่อ ทิศทางติดตั้ง และข้อกำหนดของปั๊มเข้ากัน แต่ไม่ควรพิจารณาจากขนาดนิ้วเพียงอย่างเดียว

ใช้ฟุตวาล์วแบบใดกับน้ำที่มีทราย

ควรเลือกฟุตวาล์วที่ถอดล้างได้ง่ายและยกให้สูงจากก้นแหล่งน้ำ แต่ฟุตวาล์วเพียงอย่างเดียวไม่สามารถกรองทรายละเอียดได้ทั้งหมด จึงควรติดตั้งระบบกรองที่เหมาะสมเพิ่มเติม

สรุป

ความแตกต่างของฟุตวาล์วไม่ได้มีเพียงขนาด แต่ต้องพิจารณาทั้งรูปแบบการต่อและชนิดลิ้นภายใน แบบเกลียว สวมท่อ สวมอุปกรณ์ และสวมสายดูด บอกวิธีเชื่อมต่อกับระบบ ส่วนลิ้นสปริง ลิ้นเหล็ก ลิ้นเตเปอร์ ลิ้นน้ำไทย และลิ้นบอล บอกลักษณะกลไกเปิดและปิดทางน้ำ

การเลือกให้ตรงทั้งสองส่วนจะช่วยให้ติดตั้งได้สะดวก ลดการดัดแปลงหน้างาน และช่วยให้ฟุตวาล์วทำงานสัมพันธ์กับปั๊มน้ำและระบบท่อมากขึ้น

สามารถ ดูฟุตวาล์วและหัวดูดน้ำทุกรุ่น เพื่อเปรียบเทียบขนาด รูปแบบข้อต่อ และชนิดลิ้นที่เหมาะกับการใช้งานได้